Categorie archief: Taal en samenleving

Weg met de ondertiteling

Hans Bennis, directeur TaalunieHans Bennis, afkomstig van het Meertensinstituut, is net benoemd als directeur van de Taalunie of hij gooit al de knuppel in het hoenderhak: Spreken Vlamingen en Nederlanders nog wel dezelfde taal? Ik zou zeggen dat dat een vreemde vraag is voor iemand in zijn positie. Had hij zich die vraag niet moeten stellen voordat hij die baan aannam? De Taalunie, zal Bennis ook wel weten, heeft belangrijke taken gekregen op het gebied van de ‘verzorging’ van het Nederlands. Dan hebben we het over taalbeleid, taalinfrastructuur en taalgebruik. Die taal is dan de gemeenschappelijke taal van Nederland, Vlaanderen, Suriname en de Antillen: het Nederlands. Tenminste, daar gaat de Taalunie vanuit.
Het is zeker waar dat er in de diverse delen van dit taalgebied eigenzinnige bloempjes ontstaan, maar maken die taalvarianten de lokale taal ineens geen Nederlands meer? Nederlanders, en vooral randstedelingen, zijn uitzonderlijk taalintolerant (ik veralgemeen hier enigszins). Iemand hoeft maar een een kleine taalafwijking in woordgebruik of uitspraak te bezigen of de randstedeling vraagt of die ‘boer’ geen Nederlands kan spreken. Het lijkt er op dat dat verschijnsel in Vlaanderen ook voorkomt. Ik heb me laten wijsmaken dat West-Vlamingen op de Vlaamse tv ook ondertiteld worden. Ondertiteling bevordert de taalintolerantie, is mijn stelling.

Engels

Wat ik zo grappig vind is dat ik dat in de Engelstalige wereld nog niet gezien heb. Australische films worden in Engeland en Amerika niet ondertiteld, althans, ik heb dat nog nooit gezien. Verzin zo nog maar een paar Engels/Engelse cominaties. Ik heb ook de indruk (en nee, ook daar heb ik  geen onderzoek naar gedaan) dat de taaltolerantie van Engelssprekenden ten opzichte van van afwijkingen van de eigen taal aanzienlijk groter is dan van de Nederlandssprekenden. Ik heb vele bijeenkomsten in den vreemde meegemaakt, waar niet Engelstaligen in het Engels een verhaal moesten houden.

Mijn Engels is, denk ik, niet heel erg slecht, maar ik heb menigmaal grote moeite gehad betogen van die niet-Engelstaligen te volgen, terwijl Engelstaligen daar, gehoord de reacties, vaak veel minder moeite me hadden. Goed, die hebben natuurlijk het voordeel dat het hun eigen taal is, maar het leek er op dat ze weinig moeite hadden met, soms aanzienlijke, taalafwijkingen. Ik weet het, dat is geen echt wetenschappelijke onderbouwing van mijn stelling, maar laten we om te beginnen de proef op de som nemen en die ondertiteling van Nederlandse en Vlaamse films en series opdoeken. Weg ermee. Dat levert ook nog eens geld op, Hollanders!

KNAW gaat op herhaling

De omslag van het rapport "Nederlands, tenzij..." uit 2003
De omslag van het rapport “Nederlands, tenzij…” uit 2003

De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) kreeg in 2004 de eerste Lofprijs der Nederlandse taal voor het rapport “Nederlands, tenzij…” Inmiddels zijn we zo’n dikke tien jaar verder en niemand heeft zich wat van dat rapport aangetrokken. De Nederlandse universiteiten zijn steeds verder verengelst en tegenwoordig is het normaal dat het academische jaar ook in het Engels geopend wordt. De KNAW gaat de taalsituatie aan de universiteiten weer eens onderzoeken. KNAW-president José van Dijck noemde de kwestie  op een VSNU-symposium heel actueel, maar dat is die natuurlijk alles behalve.  Kennelijk moet ze zich nog inlezen en een beetje om zich heenkijken. De Nederlandse universiteiten hebben al lang hun rug naar de Nederlandse samenleving gekeerd en hebben uit marketingoverwegingen gekozen voor het Engels, zoals ook maar weer eens blijkt uit het symposiumverslag.

Sedert de rector-magnificus is onttroond als hoofd van de universiteit en de voorzitter van een college van bestuur de skepter aan de alma mater zwaait, zijn universiteiten zich gaan gedragen als bedrijven die omzet moeten maken. Die hebben geen boodschap aan wetenschap en cultuur maar aan omzetcijfers. Het is natuurlijk uiterst vreemd dat instellingen die op zoek zijn naar feiten over hoe de wereld (en omstreken) in elkaar steekt, zich bij de overstap van het Nederlands naar Engels als communicatietaal aan de Nederlandse universiteiten zich niet of nauwelijks door feiten hebben laten leiden. Ik ken weinig onderzoek naar de invloed van de gebruikte lestaal bij universiteiten op de kennisoverdracht. Die ik ken zijn niet echt positief. Meneer Paul, collegevoorzitter van de zulo in Maastricht, zei op het VSNU-symposium dat we ons niet door emoties zouden moeten laten leiden bij de discussie over de taal van de universiteit. Nee, Paul houdt zich liever met euro’s bezig. Dat universiteiten ook een belangrijke culturele taak hebben in een samenleving die ze van de middelen voorziet, weet deze brave, mollige borst waarschijnlijk niet en als ie het wel weet heeft ie er geen boodschap aan.

Samenleving

Als de Nederlandse universiteiten steeds meer hun rug keren naar de Nederlandse samenleving, dan zouden die universiteiten niet raar moeten opkijken als die samenleving op een gegeven moment zegt: doppen jullie je eigen boontjes maar.  Voorlopig zie ik het ons parlement nog niet zeggen. Die zijn maar al te enthousiast over de verengelsing van het Nederlandse onderwijs.
En ons Jetje? Och gut, die Jetje. Hoe die minister van onderwijs geworden is mag god weten, maar veel onderwijs lijkt ze niet genoten te hebben of daar althans weinig van te hebben opgestoken. Jetje vindt dat er best nog wel veel Nederlands gebruikt wordt op de Nederlandse universiteiten, zei ze niet al te lang geleden in een vraaggesprek. De lieve schat is zich er kennelijk niet bewust van dat de wet voorschrijft dat Nederlands de voertaal is aan de Nederlandse universiteiten. Die regel, ik heb het al vaker gezegd, wordt met voeten getreden onder de ogen van opeenvolgende onderwijsminsters en -staatssecretarissen. Die taalclausule is in wet terechtgekomen door toedoen van (wijlen) Aad Nuis. Een D66-er, net als mannetje Pechtold en Sofprijswinnaar Jan Paternotte. Beide laatste enthousiaste voorstanders van de verengelsing van het Nederlandse onderwijs. Het kan verkeren.

Laaggeletterdheid failliet Nederlands onderwijs

Laaggeletterden
Veel meer laaggeletterden dan overheid aanneemt

Volgens de Algemene Rekenkamer heeft Nederland geen 1,3 miljoen maar 2,5 miljoen laaggeletterden
Door 65-plussers niet mee te tellen, houdt het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hun aantal kunstmatig laag. Lees verder Laaggeletterdheid failliet Nederlands onderwijs

Waarom, Sandertje, waarom?

Nederland 2de in Engelse taalvaardigheid
Skandinavië en Nederland scoren hoog (blauwgroen), Noord-Afrika laag (oranje) (afb: EF)

Nederland scoort al jaren hoog in de lijst van de internationale onderwijsinstelling Education First als het gaat om taalvaardigheid in het Engels (de Engelstalige landen uiteraard uitgesloten). Toch vinden veel Nederlandse politici dat het nog niet goed genoeg is, want niet alleen heeft het Nederlandse parlement de vertweetaliging van het basisonderwijs goedgekeurd, maar trekt Amsterdam maar liefst 2 miljoen  euro gemeenschapsgeld uit om de basisscholen te ‘overtuigen’ van het nut van onderwijs in het Engels. Niemand die zich sterk maakt voor die bezopen vertweetaliging komt daarvoor ooit met argumenten, maar ook partijen die het Nederlands een goed hart toedragen (of toegedragen hebben) zijn kennelijk de weg kwijt geraakt. Ooit stelde het CDA in de Tweede Kamer dat de voertaal in het basisonderwijs Nederlands moet zijn. Dat weet Buma vast niet meer. Het is me ook een groot raadsel waarom bijvoorbeeld de ChristenUnie, die ik toch als een zeer redelijke partij beschouw en het voorstel heeft gedaan de positie van het Nederlands in de grondwet te verankeren, voor het voorstel van Sandertje Dekker heeft gestemd. Waarom dan toch? Ik kan eigenlijk maar een argument verzinnen, maar dat zal niemand van de voorstanders hardop zeggen: we willen af van het Nederlands. Is dat zo meneer Slob, meneertje Dekker, Jan Paternotte, Werner Toon?

Waar blijven de neerlandici?

De bezuinigingen die de Nederlandse Taalunie aankondigde op, onder meer,  de zomercursussen voor, buitenlandse, studenten Nederlands en op de de aanvullingen van de salarissen van Neerlandici in den vreemde, hebben tot een vrij breed protest van hoogleraren en andere neerlandici geleid. Er verschenen opiniestukken in NRC Handelsblad en De Standaard. Geweldig. Helemaal mee eens. Het lijkt er zelfs op dat de Taalunie de boel nou probeert te lijmen. De organisatie heeft een onderhoud gehad met het bestuur van de Internationale Vereniging voor Neerlandistiek en het lijkt er op dat de Taalunie zijn best gaat doen de scherpe kantjes van de bezuinigingen af te slijpen. Of dat lukt is nog maar zeer de vraag, want linksom of rechtsom: de Taalunie krijgt gewoon minder geld van de overheid om haar werk te doen. Taal is bijzaak, voor onze regering in Nederland.

In deze kwestie verbazen me een aantal zaken, maar waar ik het hier over wil hebben is de vraag: Waar blijven die neerlandici als het Nederlands in het onderwijs keer op keer in zijn hemd gezet wordt? Ik las net dat de universiteit van Utrecht alle onderwijs in de tweede fase in het Engels wil laten geven. Ik heb weinig neerlandici horen protesteren. Zonder al te veel weerstand krijgt staatssecretaris Sander Dekker zijn plannetjes door de Tweede Kamer om het basisonderwijs te vertweetaligen. Welk probleem denkt hij daar mee op te lossen? Niemand die het hem vraagt. Waar blijven de neerlandici? Iedereen doet of zijn neus bloedt als dit soort kwesties worden bepraat. Handig toch, dat Engels? Hartstikke, maar schieten we nu te kort? Hoogst onwaarschijnlijk. Waar zijn de neerlandici om die flutideeën door te prikken?

Als je niks te zeggen hebt, zeg je het in het Engels

Emsterdem het it
Emsterdem het it

Ik was net op de stek Gezonde Stad aan het kijken. Mooi initiatief met vooral lieve projecten. Vooral niet laten. Ik zag daar een project van Citizen, Foodscape genaamd. Het onnodige Engels rukt kennelijk ook op onder de lieve, idealistische mensen. Ik keek nog wat verder en kwam bij de Slimme Stad uit, voor de gelegenheid  natuurlijk Smart City genoemd. Daar sterft het van het onnodige Engels. Ik liep vervolgens aan tegen de Amsterdam Economic Board, een van de founding partners van SmartCity. Je gelooft je ogen niet. Net kleine kinderen die hun eerste geleerde woordjes Engels uitproberen. Die ‘slimme’ stad is een heus samenwerkingsverband tussen bedrijfsleven, kennisinstellingen en de gemeente (Ajaj Emsterdem, weet je wel). Ja, wij Amsterdammers zijn goed in van alles. We hebben zeven sterke clusters (ook zo’n vaak misbruikt nikszeggend woord): creatieve industrie (wat zou dat zijn?), IT/eScience (???), financiële & zakelijke dienstverlening (krijg nou het), logistiek, flowers & food en toerisme & congressen. Het meeste is gewoon gejat van een kansvol geacht rijtje dat Balkenende ooit heeft opgesteld. Wat e-science is mag god weten en bloemen en voedsel worden nauwelijks in Amsterdam verbouwd. Logistiek klinkt interessant, maar komt uiteindelijk neer op het, vaak nutteloos, verslepen van goederen en producten. En dan hebben ze nog zo’n geinige filmpje, People of Amsterdam, dat voortborduurt op dat eindeloze Ajaj Emsterdam. Ik zou me schamen om zoiets te maken. Wat een armoe. Elkaar hersenloos napraten is in sommige ambtenaren- en bestuurderskringen erg in zwang.

Ooit had Amsterdam het, maar die is dat nu wel kwijt.  Ik denk dat al dat onnodige en potsierlijke Engels moet verhullen dat de Board ideeënloos en futloos is: Amsterdam has had it, once.

 

Terwijl het Kymrisch (Welsh) het beter doet dan ooit…

Het Nederlands universitair onderwijs gaat fier aan kop als het om de verengelsing gaat. Hieronder een staatje dat sN-voorzitter Jan Roukens heeft gebruikt bij een lezing  die hij in juli in Cardiff heeft gegeven over het verlies aan meertaligheid in Europa en de verengelsing van de Europese universiteiten. Het staatje spreekt voor zich. Roukens noteert dat het in Wales (Kymrië) heel goed gaat met het Kymrisch (Welsh). “Er zijn veel Welshe scholen, er wordt gewerkt aan universitair onderwijs in het Welsh. Ik heb het gezien en gehoord. De conferentie waar ik sprak was geheel in het Welsh, met vertolking naar Engels voor de buitenlanders. Er kon door de buitenlanders wel Engels gesproken worden.” Neal Kinnock, een voormalig Europees commissaris voor administratieve hervorming en meertaligheid en Kymriër, zei in 2003 dat de (bijna) verdwijning van het Welsh geen gevolg is geweest van Engels imperialisme. “In de 19de eeuw leerden Ierse nieuwkomers nog Welsh. De mensen in Wales zelf vonden dat ze Engels moesten leren om het verder in de wereld te schoppen (waarom komt me dat zo bekend voor?). Dat berokkende de taal ernstige schade. Recentelijk is de situatie beter dan die ooit geweest is. De taal wordt onderwezen en gebruikt op de tv. Mijn moeder kreeg nog slaag als ze op school Welsh sprak (hoezo geen taalimperialisme?; as).” Universitair Engels

Gaat Vlaanderen Nederland achterna?

TaalstrijdIk lees vandaag in de Standaard dat 25 Vlaamse middelbare scholen gaan beginnen met wat daar genoemd wordt ‘immersieonderwijs’ (wat zou er verkeerd zijn aan onderdompelingsonderwijs?). Tot 20% van de vakken mag in een andere taal worden gegeven dan het Nederlands, maar een in het buitenlands gedoceerd vak zal ook altijd in het Nederlands gegeven moeten worden. Aan dat laatste kan Nederland een voorbeeld nemen, maar aan de andere kant begint het er toch op te lijken dat ook Vlaanderen gevallen is voor de kennelijk onweerstaanbare lokroep van het Engels (=Amerikaans). Met als argument? De gehanteerde ‘argumenten’ zijn zo futiel: Engels is nu eenmaal dé wereldtaal (oid). In een fatsoenlijke debatwedstrijd zou je met zo’n ‘argument’ zo onder tafel geveegd worden. Kan een minister of een andere volksvertegenwoordiger in Nederland of Vlaanderen nu eens een keer met harde feiten voor de dag komen? Hoeveel van die tere zieltjes op onze Vlaamse en Nederlandse scholen hebben later een glanzende internationale (dus? Engelstalige) loopbaan misgelopen doordat ze op de basis- en middelbare school zo slecht Engels hebben geleerd? Cijfers graag. Ik weet bijna zeker dat ze daar niet mee kunnen komen, omdat die niet bestaan. Als je onzin maar blijft herhalen dan wordt die op den duur voor de onomstotelijke, niet te loochenen ‘waarheid’ versleten.